Axar.az
یوخاری
15 نویابر 2018


نگاهی بر چگونگی کودتای سید ضیاءالدین و رضاخان میرپنج در تهران

آنا صحیفه اخبار فارسی
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

نگاهی بر چگونگی کودتای سید ضیاءالدین و رضاخان میرپنج در تهران(سوم اسفند 1299 یک رجب 1340 ، فوریه 1921).

در طی جنگ جهانی اول روسها کمک های مالی خود را به نیروی قزاق قطع کردند و ناگزیر دولت انگلستان و حکومت هندوستان مشترکا مخارج نگهداری نیروی قزاق را متقبل و عهده دار شدند. این مسئله بتدریج نیروهای قزاق را به طرف انگلیس سوق داد زیرا که می دیدند حقوق انها کم و بیش توسط انگلیس پرداخت میشود. بدون کمک مالی انگلیس دولت قاجار قادر به پرداخت مواجیب قزاقان نبود. علت اصلی این وضعیت نابسامان اقتصادی که دولت قاجار حتی نمی توانست مخارج قشون خود را نیز تامین نماید سوء مدیریت، در نتیجه حاکم شدن میرزاهای وابسته به استعمار بود که جامعه و دولت را به سمت اهداف مورد نظر و تعیین شده قبلی سوق می دادند.

ژنرال سرادموند ایرونساید در 14 اکتبر 1920 به فرماندهی نیروهای انگلیسی در شمال ایران منصوب شده بود. در 24 اکتبر نرمان وزیر مختار انگلیس به اتفاق ژنرال ایرونساید به ملاقات مشیر الدوله نخست وزیر وقت قاجار رفته و رسما برکناری استاروسلسکی فرمانده روسی نیروی قزاق را از وی خواستار می شوند. در این ملاقات نرمان وزیر مختار انگلیس به مشیر الدوله هشدار می دهد که چنانچه دولت ایران وقعی به درخواستهای انگلیس ننهد، کمک خرج ماهیانه دولت ایران قطع خواهد شد و مشیرالدوله مسئول عواقب و نتایج ان خواهد بود. نرمان در گزارش خود از این ملاقات به لورد کرزن وزیر امورخارجه انگلیس مینویسد که چنانچه مشیرالدوله در برابر اولتیماتوم دولت انگلیس مجبور به استعفا شود میتوان سیاستمدار دیگری را پیدا کرد که هم استاروسلسکی روس را اخراج نماید و هم قرار داد 1919 را برای تصویب به مجلس تقدیم کند. همچنین نورمن از مشیرالدوله درخواست می کند که افسران روسی را از خدمت معاف کند و جای انها را به افسران انگلیسی بسپارد. مشیرالدوله نیز در جواب نورمن از دولت انگلیس خواست که بودجه دولت از طرف خزانه داری بریتانیا تامین شود!

و سپس احمد شاه اخرین شاه بازمانده قاجار به توصیه نرمان انگلیسی سپهدار اعظم را به نخست وزیری منصوب میکند. و سپهدار نیز به محض دریافت فرمان ریاست وزرائی خود حتی قبل از تشکیل کابینه و انتخاب وزرای خود ، فرمان عزل استاروسلسکی فرمانده روسی نیروهای قزاق را صادر میکند.

تا بدینجا چنانکه می بینید روال کار طبق طراحی دولت انگلیس با هدف خارج کردن فرماندهی نیروهای قزاق از دست روسها و سپرده شدن ان به دست افسران انگلیس به نحو احسن پیش میرود.

این مقاله همچنان ادامه دارد. و بخشهای بعدی ان در روزهای اینده نوشته شده و به اشتراک گذاشته خواهد شد.

در نهم ژانویه 1921 با استعفای دو نفر از وزرای کابینه سپهدار ، وی نیز در 14 ژانویه استعفا کرده و کنار رفت. احمد شاه بعد از مشورت(؟) با نرمان به مستوفی الممالک پیشنهاد رئیس الوزایی داد. بعد از صدور فرمان، #مستوفی_الممالک قصد تعویق تشکیل مجلس را داشت که احمد شاه بدان حاضر نشده و حکم ریاست دولت را از وی پس گرفت. احمد شاه از مشیرالدوله خواست تا کابینه را تشکیل دهد ولی او هم امتناع کرد. انگاه فرمانفرما و عین الدوله نیز نپذیرفتند و در این اشفتگی بازار(قحطی رجال وطن پرست) سرانجام در دوم بهمن ماه 1299(22 ژانویه 1921) احمد شاه مجددا (از روی ناچاری) به همان سپهدار اعظم تکلیف کرد تا کابینه را تشکیل دهد. البته وی نیز خواهان تعویق انداختن مجلس بوده است به همان خاطر با تاخیر در 28 بهمن 1299 برابر با فوریه 1921 کابینه جدیدش را به شاه معرفی کرد. هنوز از عمر تشکیل کابینه جدید بیش از شش روز نگذشته بود که عمر این کابینه هم با کودتای سوم اسفند خاتمه یافت. البته هنگام کودتای سید ضیاء و رضاخان مجلسی هم در کار نبود که توسط کودتا گران برچیده شود. چونکه مدتی بود که مجلس چهارم برچیده شده بود. سوالی که اینجا مطرح است اینست که ایا کابینه های "محلل" میرزاها و کاتبان خودشان به عمد می خواسته اند که انتخابات مجلس شورای ملی برقرار نشود؟؟و این اماده سازی برای کودتا نبوده است؟

کودتای سوم اسفند را همه بدون استثنا به #انگلیس نسبت داده اند. انجام یک کودتا در ایران(ممالک محروسه قاجار) از مدتها قبل مد نظر بوده است، ولی در نهایت با نظر موافقت ژنرال ایرونساید انگلیسی این قرعه به اسم رضاخان درامد. سید ضیاء که نقش عمده ای در نزدیکی به انگلیس و طرح و دفاع از قرارداد 1919 داشت. حتی مدعی بود که: قراداد 1919 ایران و انگلیس با نظر وی تهیه و تنظیم شده بود. شاید هم به همان خاطر بود که او در روزنامه رعد که چاپ خودش بود و سردبیر ان بود به شدت از ان دفاع می کرد. بنابر نوشته کیوان پهلوان سید ضیاء انگلوفیلی رسوا بود. وی فرزند سیدعلی اقای یزدی اخوند دوره گردبود که از 15 همسر 30 فرزند داشت!

پس از عزل استاروسلسکی روس فرمانده نیروهای قزاق ایرونساید انگلیسی به این نتیجه رسید که برای نجات(؟) ایران(شما بخوانید ممالک محروسه قاجار) از وضع اشفته ای که دچار ان شده بود می بایست یک دیکتاتور زمام امور را در دست بگیرد تا اولا ایران را از بحران برهاند و ثانیا نیروهای انگلیسی قادر باشند با فراغت و اسودگی و در کمال امنیت ایران را ترک نمایند. و در نتیجه بدین طریق مخارج و هزینه های سرسام اور نگه داری نیروهای نظامی خود را در ایران به میزان قابل توجهی کاهش دهند. و نیز حساسیت های دولت جدیدالتاسیس شوروی را نسبت به خود تحریک نکنند. به نظر دکتر ایرج ذوقی هدف و منظور کودتای ایرونساید تغییر اساسی در نظام سیاسی کشور نبود ، بلکه تجهیز نیروی سیاسی مجری سیاستشان به نیروی نظامی ، و همچنین ایجاد تحول در منابع قدرت دولتهای اتی بوده است.

شش روز قبل از کودتا ژنرال ایرونساید انگلیسی کوشیده بود تا احمد شاه را راضی کند که رضاخان را به فرماندهی کل نیروهای قزاق منصوب کند! اما احمدشاه نپذیرفته بود. زیرا که حاکمیت فرهنگی سیاسی کاتبان دری زبان شوونیست احتیاج به یک نیروی نظامی سرکوبگر داشت تا بتواند مجری اهداف استعماری بشود.

سرهنگ کلرژه افسر ازادیخواه روس که مدتی قبل از کودتای سوم اسفند به تازگی فرمانده نیروی قزاق دولت قاجار شده بود. توسط کودتای کوچکی از کارش برکنار می شود. کلرژه که به سرهنگ استاروسلسکی خدمت کرده بود با خیانت وی روبرو شد. و خود استروسلسکی هم با زرنگی انگلیس مواجه شد. در این کودتای ایجاد شده بر علیه سرهنگ کلرژه ، سرهنگ فیلارتف وخود سرهنگ استروسلسکی و رضاخان همکاری داشتند. بعد این کودتا به قول ملک الشعرای بهار رضاخان از این تاریخ در دستگاه انگلیسیها شناخته شد. رضا خان از این به بعد توانست به خوبی به عنوان یک افسر عالی رتبه طرفدار انگلیس در دل انها جا خوش کند.

منابع مورد استفاده شده در این نوشته: 1-تاریخ روابط سیاسی ایران و قدرتهای بزرگ. ص 436 441 4422-زندگی رضا شاه و بررسی کتب سیاسی معاصر کیوان پهلوان. ص 383-از الشتر تا الاشت. کیوان پهلوان.

4-تاریخ روابط سیاسی ایران ص 445 450 و 458 و 451

این مقاله باز هم ادامه دارد و ادامه ان در روزهای اتی نوشته شده و به اشتراک گذاشته خواهد شد.

تاریخ
2018.11.02 / 12:49
مولف
سعید مینایی
شرح لر
دیگر خبرلر

انسانیتِ انسان با سیاست متناظر است

تاریخچه اسم ترکی "تارکان"

اصلاح طلبان با سایه خود می جنگند

دولت گوش شنوایی برای شنیدن مشکلات مردم استان‌ها را ندارد / قاضی پور

چراغی که به خانه روا بود...

از پان اسلامیسم تا پان ایرانیسم

صدا و سیمای «ملی» و بازی «تراکتور سازی»

ضرب و شتم شاعر و نویسنده آزربایجانی

در دنیای ارتباطات و مدرن امروزی برخی اتفاقات

ساقی غمگین ما - چطور یک تیم فوتبال حج ملی شد

خبر خطّی
 
Axar.az'da reklam Bağla
Reklam
Bize yazin Bağla