Axar.az
یوخاری
27 اییون 2019


ایران تحصیلینده اینقیلاب ائد‌ن آذربایجان‌لی-باغچابان

آنا صحیفه کولت
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

«باغچبان» لقبی ایله تانینمیش میرزا جبار عسگرزاده ایران‌دا مشهور آذربایجان هومانیستی پئداقوقو و ایجتیما خادیملرین‌دن بیری‌دیر. او اؤز مده‌نی فعالیتینی ایرواندا، سیاسی-ساتیریک درگیلرین موخبیری و یازیچیسی کیمی باشلاییب. عمرو بویو اوشاقلارین حاقلاری اوچون، خصوصیله لال و کار اوشاقلارین تعلیم-تربییه‌سی اوغرون‌دا چالیشیب و مباریزه آپاریب. جبار باغچبان، ایران‌دا ایلک لال و کارلار مکتبینی قوروب و ایلک اوشاق باغچاسینی آچیب‌دیر. او، ایران‌دا اوشاق تاماشالاری و کیتابلارینین ایلک مؤلفی، ناشیر و رساملارین‌داندیر.

جبار باغچبان اؤزو حیاتی حاق‌دا بئله دانیشیر: «من ۱۸۸۵ - جی ایلده ایروان‌دا آنادان اولوب. باباسی رضا، تبریزلی ایدی و آتاسی عسگر ایروان‌دا قنادلیق و معمارلیق ایله مشغول اولوردو.

اوشاقلارین و قادینلارین تعلیم-تربییه‌سینه چوخ اؤنم وئرن میرزا جبار عسگرزاده ، گنجلیین‌دن اونلارا درس دئمه‌یه باشلامیشدیر. یاشادیغی دؤورون مهافیظه کارلیق شرایطینه و ریسکلره باخمایاراق گیزلیجه قیزلارا ائوده درس دئییب، بوتون اؤمرو بویوجا اونلارین حاقلارینی مدافعه ائتمیش‌دیر.

بیرینجی دونیا محاربه‌سی ایللریند داشناکلارین آذربایجان‌لیلارا قارشی تؤرتدیی دهشتلره گؤره مینلرله آذربایجان‌لی کیمی جبار باغچبان دا ایروانی ترک ائدیر و تورکییه‌یه گئدیر. بیر مدت تورکییه‌نین ایغدیر ویلایتین‌ده دؤولت مأمورو کیمی چالیش‌سا دا، محاربه‌دن سونرا ایروانا قایی‌دیر، حیات یولداشی صفییه خانیم میربابایی ایله بیرلیکده ایروان اطرافین‌داکی نوراشئن کندین‌ده مکتب قورور. آنجاق کاسیبلیق و خسته‌لیک اوزون‌دن بو مکتبی ساخلایا بیلمیر. والیدینلرینی ایتیرمه‌سی، قیتلیق، یولخوجو خسته‌لیکلر، وطنداش محاربه‌سی اونو ۱۹۱۹-جو ایلده ۳۴ یاشین‌دا ایکن آروادینی دا گؤتوروب آغیر وضعیتده تبریزه اوز توتماغا مجبور ائدیر. یول‌دا آیاقلارینی سویوق آپاریر و اؤلومدن قورتولماق اوچون حکیملر آیاق بارماقلارینی کسمه‌لی اولورلار. تبریزه گلدیکدن سونرا اوزون مدت ایش آختاران باغچبان آخیر کی، مرندده میرزا قافارخان موکافاتین یاراتدیغی «احمدییه» مکتبینده ایبتیدای صینیف معلمی کیمی ایشه دوزلیر. بوردا ایشلرکن او آذربایجان دیلینده «خور-خور» آدلی اوشاق تاماشاسی یازیر و مکتبین حیطین‌ده اوشاقلار طرفین‌دن تاماشا اوینانیلیر.

باغچابانین پئداقوقیکادا اؤز مئتودو وارمیش کی، او بونو یئنی مئتود آدلاندیریردی. او کهنه مکتبلرده‌کی «اتی سیزین، سومویو بیزیم» پرینسیپینی جینایت حساب ائدیر، عکسینه اوشاقلارا اورک یاندیریب سئوگی گؤستره‌رک باشا سالماغی دوزگون حساب ائدیردی. مثال اچون او اؤز جیبیندن کاغیذ و بویا آلاراق اوشاقلارا پایلاییر، اونلارا رسام‌لیغی اؤیره‌دیر، ایلک دفعه اولاراق اوشاقلارین تعلیمین‌ده تاماشادان ایستیفاده ائدیر، مکتب‌ده ایدمان اوچون واخت آییریردی و البته یئنی‌لیکچی فعالیتی اوزوندن سیخ-سیخ تضییقلره ده معروض قالیردی. او اوزلشدیی تضییقلردن بیری حاق‌دا یازیردی:

«۱۹۲۰-جی ایلده قیز مکتبی آچماق اوچون حکومتدن اجازه آلمیشدیم. مکتبی آچاندا شهرین سؤزو کئچرلی، قافاسی قارا بیر ملاسینین قروغوسونا آلدانمیش بازار اهلی اوستومه تؤکولوشدو، مرندین قوچولارینی گؤندرمکله جانیما قصد ائتدیلر و مکتبین آچیلماسینین قارشیسینی آلدیلار.»

جبار باغچبانین یئنی‌لیکچی فعالیتی چوخ کئچمیر کی، تبریز و شیراز معاریف ایداره‌لرینین دقتینی چکیر و اونون یئنی تعلیم مئتودو ایله تانیش اولماق، اوشاق تاماشالارینی گؤرمکدن اؤترو ۱۹۲۰-جی ایلده تبریزه دعوت ائدیرلر. تبریزه گلن باغچابان بوردا «دانش» آدلی مکتبده بیر مدت ایشلییر و اونون متودو او دؤور ایران آذربایجانینین معاریف ایداره‌سینین مدیری ابولقاسیم فیوضاتین خوشونا گلیر. اونا اوشاق باخچاسی آچماغا اجازه وئریلیر. او دؤورده تبریزده تکجه دینی آزلیقلارین، خریستیان و یهودیلرین اوشاق باخچالاری واردی، باغچبان همین دؤور ایرانین معاریف ناظیرلیینین تضییقلرینه باخمایاتاق ۱۹۲۴-جو ایلده تبریزین مقصودییه محله‌سین‌ده ایرانین ایلک اوشاق باغچاسینی آچیر. بو ایران تاریخین‌ده قیز و اوغلان اوشاقلارینین بیرگه تربییه اولوندوغو ایلک باغچا ایدی. باغچابانین اوغلان-قیز باخچاسی و مکتبی تئزلیکله تبریز خالقینی اوشاقلارینی مکتبه قویماغا هوسلندیرمیشدی. بو مکتب‌ده باچخبان اوشاقلاری گزینتییه آپاریر، تاماشا گؤسترمکلری اوچون پیئسلر یازیر، صحنه‌لر قورور، ناغیل اوخودور، اوشاقلار اوچون یازدیغی شعیرلری اونلارا ازبرلدیردی.

۱۹۳۲-جی ایلده باغچابان عائله‌سی ایله بیرلیکده تهرانا کؤچور. اونون تبریزدن چیخماسینین سببی او دؤورده ایران آذربایجانینا معاریف مدیری تعیین اولوموش شووینیست دوکتور احمد موسوینینین تبریز مکتبلرینده طلبه‌لر و معلملرین فارسجا دانیشماسینی طلب ائتمه‌سی اولوب. جبار باغچبان بو حاق‌دا یازیردی:«دوکتور موسوینینین فرمانی اوزره شاگیردلر بیر بیرلریله، تعلیماتچیلار اونلارلا و معاریف ایداره‌سینین ایشچیلری، مکتبه ایشله‌یه‌نلر هامی‌لیقجا فارسجا دانیشمالی ایدیلر، یوخسا ایشدن چیخاریلاجاق ایدیلر. بونون چتینلیگی و عملده مومکون اولمادیغی بیر یانا قالسین، او، بو سؤز ایله بؤیوک بیر قومون حقینی و تاریخی علایقینی دانیردی و آذربایجان‌لیلارین یوردسئورلیک حیسلرینی کیچیلتمکله اونلاری یارالاییردی.

جبار باغچبان تهران‌دا چوخ چالیشدیقدان سونرا ۱۹۳۳-جو ایلده «لال-کارلار» مکتبینی آچیر. بوندان اون ایل سونرا، ۱۹۴۳-جو ایلده او تهران‌دا «لال-کار اوشاقلاری حمایه جمعیتی»نی ده یارادیر.

جبار باغچابان پئداقوق و اجتماعی خادیم‌لیکدن علاوه بدیعی یارادیجی‌لیقلا دا مشغول اولور. اونون اوشاق شعیرلری، ناغیللاری و حکایه‌لریندن عبارت فارسجا ۹-جیلدلیک کیتابی نشر اولونوب. آذربایجانجا یازدیغی ۱۲-جیلدلیک اوشاقلار و بؤیوکلر اوچون پیئسلر، حکایه‌لر و شعیرلر کیتابی دا وار.

تاریخ
2019.05.24 / 10:17
مولف
آینورا مممدووا
شرح لر
دیگر خبرلر

دومانلی تبریز ۱۳۰-اینجی بؤلوم

رسولزادنین فرانسیزجا کیتابی ترجمه ائدیلدی – ایلک دفعه

چاغداش آذربایجان آشیقلارینین شعیرلرینین آنتولوگییاسی چاپ ائدیلدی - فوتو

آنادولونون ان احتیشام‌لی قالالار مسکنی ساییلان -غازی‌آنتپ - فوتو

دومانلی تبریز ۱۲۹-جو بؤلوم

همدان آشیق مکتبینین اوستاد آشیقی وفات ائتدی

سورقو: "تراکتورسازی تبریز" یا "تراکتور آذربایجان"

خوجالی‌دا ارمنیلری شوکا سالان آنونس: باتالیون، جبهه‌یه!

دومانلی تبریز ۱۲۸-نجی بؤلوم

قارا بالیق دۏغۇم گۆنۆن قۇتلۇ اۏلسۇن

خبر خطّی
 
Axar.az'da reklam Bağla
Reklam
Bize yazin Bağla