Axar.az
یوخاری
18 اییون 2019


اورمودا اولان توی عادتلری

آنا صحیفه کولت
12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto

کولت. آذ اورمودا اولان توی عادتلری سیل‌سیله‌سین‌دن یازی تقدیم ائدیر:

اورمودا ائولنمک اوچون چوخلو دبلر واردير.بيري بودور کي اوغلان سربازليقدان گلندن سونرا اگر بير قيزي ايسته­ سه اؤز آنا و باجيسينان دانيشار و اولار مصلحت بيلسه ­لر قيز ائوينه ائلچي گئدرلر و يا اگر اوغلان اولاردان اوتانسا يولداشلاري­نين بيرنن بوسوزو آناسينا يئتيره­ر. سونرا اوغلان آدامي قيزين قوهوملاري­نين بيرينن قيز ائوينه خبر يئتيرلرکي «فيلاني­لر» سيزه قوناق گله­جکديلر. ائلچيلييين اول دفعه­ سينده اوغلانين آناسي و بويوک آناسي وبويوک باجيسي گئدرلر و قيز ائوينده قاباخدان اولارا مخصوص تداروک گؤرولر. قيز ائوي گئلنلره خوش گلدين دئييب و قيز مئيوه و شربت گتيره­ر.

قيزين آغزين اييله­ مک اوچون اوغلان آداملاري­نين بيري قيزين اوزوندن اوپرلر کي اگر بير عئيبي اولسا بيلسينلر و بير موناسيب فورصتده قيزين اندامينا باخارلار کي ايرادي اولسا بيلسينلر وائلچي­لييين اول مرحله­ سي باشا يئتيشر. اوغلان ائوي نئچه گوندن سونرا اوغلاني قيز ائوينه آپاريب، قيزنان اوغلان بير-بيرين گؤروب و اخلاقلاريندان و ايسته­ ديکلريندن دانيشارلار. سونرا قيز اگر اوغلاني بی­نسه دئي­ر منيم اختياريم آتامين الينده­ دير، صلاحيمي آتام ياخجي بيلر اگر بی­نم­سه دئي­ر هله­ من درس اوخورام و يا اوغلاندان ايراد توتار.(به ­يه-نمز) (بوندان قديم رسم ايدي کي اگر قيز راضي اولماسايدي اوغلان آدامي­نين بيري­نين باشماغينا بير آز دوز تؤکرميش) نهايتده قيز ائوي هن­ يا يوخ جوابيني بير نفرين توسطينان اوغلان ائوينه گوندرر. قيز اوغلان بير-بيرين بين­ندن سونرا هر ايکي طرف کيشي­لرين و طايفانين بؤيوکلرين قيز ائوينه ييغيب و اوردا دانيشارلار.

قيز ائوينده اوغلان آدامي­نين آغ ساققالي سؤزو باشلييب و دئي­ر: اللهين امرينن و پيغمبرين شرعي­نن گلميشيخ کي اوغلوموزو نوکرچيليغه قبول ائلييسيز و بيزده سيزين خانيم قيزييزي اؤزوموزه گلين ايلييه­خ و بير-بيريميزينن قوهوم اولاخ اگر راضي اولساز کبينه باشليياق و مهريه­ نين مقداريني تعيين ايلييه­خ. ايکي نفر بيري اوغلان و بيري قيز طرفيندن مقداريني معين ائليييب و دئيه­ر:" الله مبارک ائله­سين." دانيشيغين سحري­سه قيز و اوغلان و هر ايکي طرفدن بيرنفر (اوغلان و قيزين باجيسي) اولاري قان آزماييشينه بهداشتا آپارارلار. اوندان سونرا قيزي بازارا آپاريب و اونا اوزوک و پالتار و بير شال(لئچک) و آينا و شمعدان قرآن، گلين­دونو، بزه­ک وسايلي، باشماق، جوراب، کيف، گلين چادراسي و نئچه قوطو شيريني و نهايتده عقد سفره­سي­نين وساييلي آلينار. بوفاصيله­ده بير نفر قيز ائويندن اوغلاني بازارا آپاريب و اونا نيشان اوزويو آلارلار. سونرا بير واخت تعيين ائله­ييب و قند سينديرما و کبين کسمک گونو مشخص اولار.

قند سينديرما گونو اوغلان آدامي ييغيشيب و کله قند و شيريني گؤتوروب و قيز ائوينه گئدرلر. قيز ائوينده قند سينديرما مراسيمي باشلانار و بيرنفر اوغلان طرفيندن کله­قندي توتوب و باش طرفيندن سينديرار و قندين باشي يئره دوشر و اوغلان آدامينان هرکس اونو يئردن قاپسا اونو قيزين آناسينا وئريب و اودا اونا بير کؤينک يا کؤينکليخ تؤحفه وئرر و هامي چپيح چاليپ و الله موبارک ائيله­سين دئيه­رلر.

کبين کسمک:

کبين کسمک گونو اوغلان قيزي آراييشگاها (قيزين و اوغلانين باجيسي­نان) آپارار. سونرا قوناقلار بير-بير قيز ائوينه ييغيشيب و چاليب و اويناماغا باشلارلار. سونرا اوغلان ماشينينان قيزي آراييشگاهدان قيز ائوينه گتيره­ر. اوغلاننان قيز بير اوتاغا کي ­اوردا عقد سفره­سي آچليب گئده­رلر و سونرا بير موللا گليب عقد صيغه­سيني اوخوماق و کبيني کسمه­يه باشلار و اوردا قيزين آتاسي­نين اجازه­سي­نن کبين کسيلر. کبين کسيلن زامان اوغلان و قيزين باشلاري اوسته بير پارچا توتوب و يئددي قيز ايکي تيکه قندي بير-بيرينه سورترلر اووارلار و قيزلار هره­سي الينه بير آينا آليب و بير-بيريننن سوروشارلار نه تيکيرسن؟ دئيه­ر بختور اولسون بو قيزين بخت کؤينه­يين تيکيرم. سونرا موللا گئديب و اوغلانين باجيسي اوزوکلري اوينادا، اوينادا گتيريب و اوغلاندان انعام آلاندان سونرا اولاري يئره قويار. اوغلان و قيز اوزوک تاخيب و بيربيرينين آغزينا بال قويارلار. سونرا قيز و اوغلان قوناقلار اولان يئره چيخارلار. اوردا قيزين باجيسي شربتي اوينادا اوينادا گتيره­ر و اوغلاندان انعام آلانان سونرا شربتلري يئره قويار. سونرا اوغلان و قيزي اويناديب و گلن قوناقلار اونلارا هششه­باش (شاباش) وئره­رلر. مراسيم قوتولانان سونرا اوغلان و بعضي يئرلرده اونون خانواده­سي ده شامي قيز ائوينده قوناق قالارلار و بوردا کبين کسمک مراسيمي باشا چاتار.

نيشانلي­ليق گونلري:

بعضي طايفالاردا قيز و اوغلانين تويو بيرموددت چکر بو موددتده اصطلاحن نيشانلي قالارلار. قيز اوغلان بير-بيرينه قوناق گئديب و بو فاصيله­ده هر ايکي طرف بير-بيرين قوناق چاغيرارلار. بوفاصيله ­ده اگر بير بايرام اولورسا اوغلان ائوي قيزين ائوينه بايرامليق يا بايرام پايي آپارارلار و بو تحفه هر بايرامدا فرقلي­دير. مثلن قوربان بايراميندا قيز ائوينه بير قوچ بزه­ييب آپارارلار و اوندان علاوه قيزا جواهر و پالتار آلارلار و يا اگر چيلله­گئجه­سي اولسا اونا حالوا و قارپيز آپارارلار و اگر نوروز بايرامي اولسا قيزا سبزه، آينا، شيريني وجواهر و باشدان آياغا بير دست پالتار آلينار. اگر بو فاصيله­ده ياي فصلي اولسا قيزا نوبارانليق گتيره­رلر و او بوندان عبارت اولار کي يايين هر ميوه­سيندن بير خونچا بزه­ييب و قيز ائوينه گتيريلر. بعضي طايفالاردا اگر قيز و اوغلانين وصلتينه راضي اولماسالار، اوغلان قيزي گؤتوروب و آتاسي ائويندن قاچيردار و بير ياخين قوهومون ائوينه آپارار و بير ايکي گوندن سونرا اوغلانين آتاسي و قوهومو گليب و اونلاري آپاريب کبين کسديريب و توي­لارين توتارلار. و بو آرادا قيزين عاييله­سي قاتيشماييب و قيزا غضب ائدرلرکي نييه اولار ايسته­مييه­ن آداملا وصلت ائله­ييب و بو وصلتين هئچ ايشينه قاتيشمازلار.

حنا گئجه وگلين چيخارماق رسملري:

توي­دان بير نئچه گون قاباق اوغلان و قيز ائوي اؤز قوناقلارين بير کارتينان تويا دعوت ائدرلر و بوکارت دا تويون گونو و باشلانيش ساعاتي و تويون اولدوغو يئره اشاره اولونار و چوخلو يئرلرده اوغلان ائوي هر ايکي طرفين کارتين آلار.حنا گونو تويون اول گونودور و بو گون صوبح چاغي اوغلانين باجيسي و يا قارداش آروادي و يا ياخين قوهوم­لارينان بير ايکيسي، گلين و بير نئچه نفر قيز ائوينن، گلين حامامينا آپارارلار و اوردا شادليق ائله­ييب و چاليب اوينارلار و سونرا گلين نظافت ائله­ييب و تويا آماده اولار. حنا گونو صوبح چاغي اوغلان و قيزين ائوينده آشپاز قوناقلارين شامي­نين تداروکونا باشلار و ياخين قوهوملار گليب قيز و اوغلان ائوينده يغيشيب و اورالاري تمييزله­ييب ميز، صندل دؤشه­ييب و چيراق چکيب و گئجه­يه حاضيرلارلار. قيز ائوينده توي گئجه باشلانار و اوغلان ائوينده ايکيندي چاغيندان باشلانار و بؤيوک توي گليب و چالماغا باشلار. دئمه­لي­­ييک کي طبل و زورنايا، بؤيوک توي و دودک دئييلير و اونو چالاندا، جوانلار و قوهوملار و توي قوناقلاري جلمان(ياللي) گئتمه­يه باشلارلار و جلمان بير دسته جمعي رقص­دير کي اوتوز ايکي هاوادان عيبارت اولونور و هر تويدا بو اوتوز ايکي هاوا چالينار، البته ايندي جوانلارين چوخلوسو بو هاوالارين هاميسن باشارميرلار و فقط بير نئچه هاواسن اوينايا بيليرلر.

جلمانين اولينده بيرنفر دستمال الينه آليپ و باشي چکر. جلمان چيراقلار يانينجا داوام تاپار و چيراقلار ياناندا قوناقلار يغيشيب و ميز، صندل اوستونده اه­يله­شرلر و اوردا بير قووال و بير کامان و بير ناغاري چالينيب و نوبتينن قوناقلاري اوينادارلارکي ايندي اولارين يئرينه تويلارا ارکستر گئتيريرلر که بو هاوالاري دستگاه چاليب و بير نفر بو هاوالار چاليناندا گوزل سس­اينن اوخويار. هر تويدا بير نفر به­ي انتخاب اولوب و مجليسي ايداره ائلر و بير نفر کؤمکچي کي امربه­ي آدلانار، مجليسي دولانديرار و بير نفرده مراسيمين اوليندن بولاري يادگار ساخلاماق اوچون فيلمه ييغار. مراسيم ده اوينايانلار شاباش وئره­رلرکي بو شاباشلار داماد و اونون آتاسينا يئتيشر. مجلس باشلاناندا هامي­دان قاباق داماد و اونون آتاسي بير دسته گول و بير کله قند گؤتوروب و بوتون قوناقلارا خوش گلدين دئيه­رلرکي بوننان قاباق بو ايشي امربه­ي گؤره­ردي. هاميدان قاباق دامادين آتاسين، شلواري­نين قيچين چيرمالييب و اوينادارلار و اوندان سونرا دامادين قارداشين،کوره­کن­لري، عممه، دايي و ترتيبينن ياخين قوهوملار و دوستلار و قوناقلاري اوينادارلار. مراسيمين آخيرلرينه يئتيره­نده قيز ائوي بير نئچه نفرنن تاباقلاردا بزه­نميش خونلاري (دامادين پالتاري، کيف، باشماق، آينا شمعدان، شيريني، گول، کله­قند، سبزه ­و...) گئتيريب و بؤيوک توي چاليب و دامادين قوهوم، قارداش و آنا باجيسي او خونون قاباغيندا اوينارلار. خونلاري بير نئچه جوان قيزآداملارينان باشلاري اوستونه قويوب و مجليسه گتيره­رلر و بئي و اوغلانين آتاسيندان بير تحفه آليب و خونلاري يئره قويوب اه­يله­شرلر و اوغلان ائوي اونلارا شربت گتيره­ر.

سونرا به­ي دئيه­ر«خونلار اولوب آماده، خبر وئرين داماده».

و نئچه نفر جوان کي قوهوم، دوست ودامادي ايسته­يه­ن­لردن اولار دامادين قولوندان ياپيشيب و مجلسه گتيره­رلر. به­ي دامادين آتاسينين کؤمکليغي­نن اونلارين ايچيندن بير نفر«ساغدوش» دامادين ساغ سمتينده دورماغا و بير نفر سولدوش دامادين سول سمتينده دورماغا سئچرلر. ساغدوش و سولدوش دامادين و اونون قوناقلارينين حامام و آرايشگاه و صوبحانه خرجي و گلين ماشينين بزه­مه­يين خرجين وئره­رلر. سونرا بو ايکي جواندان انعام آليب و خونلارا قويولموش کؤينکلردن گؤتوروب و بولارا تحفه وئره­رلر و سونرا بولار صندلدن دوروب و دامادا بير موسيقي­نن و ايکي شاخه گولونن اؤز آتا و آناسي­نين قاباغينا گئديب و گوللري اولارا وئريب اللرين اؤپوب، واليدئين اليندن ياپيشيب گتيره­ر و صندل اوستونده اه­يله­شديره­ر. اوخويان، بير تصنيف آنادان اوخويوب و اونلارين زحمتلريندن قدردانليق ائله­ر. اوخويان دامادين تعريفينه باشلييار مثلن بوجور اوخويارکي:

« گؤيده بير اولدوز وار آدي طاليب­دي

او شوقونو بو مجليسه ساليبدي

هامي انعام وئريب داماد آناسي قاليبدي

هامي انعام وئريب داماد آتاسي قاليبدي

بئله مجليس، بئله دووران، واراولسون

گلن قوناقلارين جاني ساغ اولسون. »

نهايتده دامادين آتاسي و آناسي خوندا آماده اولونان حنادان گؤتوروب و دامادين ساغ و سول الينين ايچينه ياخارلار. سونرا دامادي اويناديب و هامي قوناقلار اونا شاباش وئريب وبوتون جوانلار قاتيشيب و دامادينان اوينارلار ونهايتده ميزلر دوزولوب و شام وئريلر و بوردا حناگئجه مراسيمي باشا چاتار.

کوره­کن حامامي(داماد حامامي )

حنا گئجه­نين سحريسي تئزدن داماد و ساغدوش و سولدوش بيرنئچه جوانينان حاماما گئديب و اوردا چاليب اويناماغا باشلارلار و داماد نظافت ائلييه­نن سونرا قيز ائوي آلان پالتارلاري گئير و آرايشگاها گئديب و سونرا توي ائوينه قاييدارلار و بعضي کندلرده داماد پالتارلارين ناهاردان سونرا مجليسيده بؤيوک توي چالينا-چالينا گئيه­ر و ياخين قوهوملار او آماده اولونجا اوينارلار. داماد حامامدان گلنده آناسي اونا اوزرليک يانديرار تا اونو بد نظردن ساخلاسين. گونون ايکيندي چاغيناجان بؤيوک توي چالينار و سونرا داماد گئديب و گليني آرايشگاهدان قيز ائوينه آپارار. کي ايندي بو ايش تالاردا اولونور. اوغلان آدامي ييغيشيب و گلين آپارماغا قيز ائوينه گئدرلر. داماد و ساغدوش و سولدوش بير نئچه نفرنن قيزين آتاسي­نين خيدمتينه گئديب و اوردا داماد قيزين آتاسي­نين اليندن اوپوب و آتا دا دامادين قولونا ساعات باغلار. کي بو مراسيمه ال­اوپمه دئييرلر. دامادين کيچيک قارداشي يا بير بالاجا اوغلان اوشاقي بير شالينان (قيرميزي شال) گلينين بئليني باغلار و بو عيبارتي دئيه­ر:« يئده اوغلان بير کور قيزا» و الينن ساخلارکي قيزين آناسي اونون تحفه­سين وئرسين.

سونرا گلين آتاسي­نين اليندن اوپوپ و قيزين آتاسي و بؤيوک باباسي و يا عممه­سي قيزين قولاريندان ياپيشيب و اونون باشي اوستونده قرآن ساخلييب و قاپي­يا چيخاردارلار و قاپي­دا اونو اوغلانين آتاسينا وئريب و گليني ماشينا مينديره­رلر. اوغلان و قيز آدامي گلين ماشيني­نين داليجا دوشوب و اوغلانين ائوينه طرف حرکت ائله­رلر. اوغلان ائوي، هره بير شي که قيز ائوي اولارا وئره­ر اوينادارلار کي بيللنسين اوغلان آدامي­ديرلار. بو مسيرده جوانلار ماشينين قاباغين کسيب و انعام ايسته­رلرکي ساغدوش و سولدوش انعام وئريب و يولي آچارلار. اوغلان ائوينه يئتيشنده آستانادا گلينين آياغي آلتيندا زير (نعلبکي) قويوب و گلين اونو سينديريب و ائوه کئچر.

بعضي­لرده گلينين قاباقيندا بير قوچ قوربان کسرلر. داماد و ساغدوش و سولدوش داما چيخيب و آلما و نوغول آتارلار. داماد داما چيخماميشدان قاباخ بير قيرميزي آلما ديشلييب و گلينين آلنيندان وورار. سونرا داماد گليب و گلين و ياخين قوهومولارينان عکس سالديرار. آروادلار گلينه تاماشا ائديب و اونا "بخته­ور اولاسان" دئيه­رلر و سونرا داماد و آتاسي چيخيب قوناقلاري يولا سالارلار و هامي داغيلار و زيفاف گئجه­سي باشلانار و بوردا توي مراسيمي باشا چاتار. زيفاف گئجه­سي­نين سحري قيزين باجيسي و يا قارداش آروادي گليب و صبحانه گئتيره­ر کي بو صبحانه­ده عبارت­دي: کره ، يومورتا، بال، پنير، جويز و... . ناهاردان سونرا آروادلار هر ايکي طرفين ياخين قوهوملاري اوغلان ائوينه يغيشيب و گلينه تحفه گتيريب و اونو اوينادارلار و شاباش وئره­رلر و اصطلاحن بو مراسيمه «باندئيئ تخت» دئيه­رلر.

باندئيئ تختين صاباح گئجه­سي گلين و داماد قيزين آتاسي ائوينه گئدرلر کي بونا گيزلين گئجه دئيه­رلر. بير نئچه گوندن سونرا دامادين آناسي گليني قوهوملارين ائوينه آپاريب واصطلاحن آياق آچما ائده­رلر.

تاریخ
2019.06.13 / 14:05
مولف
آینورا مممدووا
شرح لر
دیگر خبرلر

نسیمینین غزللر توپلوسو موسکوادا ایشیق اوزو گؤردو

دومانلی تبریز ۱۲۵-اینجی بؤلوم

خییوو اؤیکو یازارلاری بیر یئره توپلاندی

دومانلی تبریز ۱۲۴-اۆنجو بؤلوم

گونئی آذربایجان فولکلورو-«چؤمچه خاتون» مراسی‌می

آذربایجان ایلک و سون عنوانیم ، باش تاجیم‌دیر- آغابی آذربایجانی

دومانلی تبریز ۱۲۳-اونجو بؤلوم

عالیم قاسیموو کیلسه‌ده اذان وئردی - ویدئو

«کیم گؤردو_کیم گؤرمه‌دی‌» تیاتروسوندا نه‌لر یاشانیر

همدان دا ۴۳-جو ماغارا آشکار ادیلدی

خبر خطّی
 
Axar.az'da reklam Bağla
Reklam
Bize yazin Bağla